O RENOWACJI KOSTRZYŃSKIEJ FARY Z 1935 R. I KS. PROBOSZCZU KAZIMIERZU MICHALSKIM

Dzieje kostrzyńskiego Kościoła należą do bardzo bogatych i obszernych, ponieważ  pierwsza świątynia miała zostać prawdopodobnie wzniesiona przez królów polskich na przełomie XI i XII wieku. Istotny jest fakt, iż od końca XIII do rozbiorów Rzeczypospolitej Ziemia Kostrzyńska znajdowała się pod wpływem gnieźnieńskiego klasztoru klarysek, a Kostrzyn pozostawał miastem duchownym. Sytuacja uległa zmianie w momencie upadku naszego państwa, ponieważ majątek kostrzyński został przejęty przez zarząd pruski. Kościół parafialny w Kostrzynie przeżywał bardzo wiele zmian i był świadkiem licznych katastrof. W 1331 roku świątynia spłonęła, a stało się to za sprawą najazdu krzyżackiego. Obecna murowana świątynia została wybudowana na przełomie XV i XVI wieku, jednakże była świadkiem wielu niszczycielskich wydarzeń m.in. najazdów szwedzkich. Warto nadmienić, iż w początkowym okresie świątynia kostrzyńska miała tylko jednego patrona, a był nim św. Piotr w Okowach. Wezwanie św. Apostołów Piotra i Pawła pojawiło się w późniejszym okresie. W 1791 roku ksieni klasztoru klarysek w Gnieźnie Zofia Kraszowska podźwignęła upadający kościół, wyłożyła na niego fundusze i doprowadziła do całkowitego remontu. Pamiątką po tym ważnym wydarzeniu jest napis, który znajduje się nad głównym wejściem. Świątynia kostrzyńska posiadała wieżę, której pozostałości zostały rozebrane w 1839 roku.

Dwudziestolecie międzywojenne odmieniło kostrzyński kościół katolicki, a proboszczowie – zarządcy tego miejsca i pasterze miejscowych wierzących – doprowadzą do bardzo wielu przedsięwzięć, które to zmienią naszą świątynię oraz parafię. W latach 1908-1933 proboszczem parafii katolickiej w Kostrzynie był ks. Henryk Fischbach – duszpasterz pochodzący z Kłecka, wcześniejszy wikariusz jednej z poznańskich parafii i późniejsza ofiara II wojny światowej. Wspomniany duszpasterz był kapelanem oddziału kostrzyńskiego wystawionego do Powstania Wielkopolskiego oraz doprowadził do licznych zmian w funkcjonowaniu parafii w Kostrzynie – wyłożył nową posadzkę w kościele w 1926 roku oraz doprowadził do poszerzenia cmentarza parafialnego i wybudowania kaplicy cmentarnej w 1932 roku.

Następcą ks. Fiszbacha w marcu 1933 roku (od 01.03. jako administrator, natomiast od 30.03. jako proboszcz i zarządca całego beneficjum kostrzyńskiego) został ks. Kazimierz Witold Michalski – dotychczasowy proboszcz parafii w Oporowie (powiat leszczyński), który przyszedł na świat 5 lutego 1893 roku w Nowym Tomyślu. Zenon Matuszewski, historyk pochodzący ze wspomnianego regionu Wielkopolski, zauważył, iż wraz z przybyciem nowego kapłana do Kostrzyna, nastąpiło zdecydowane ożywienie wśród parafian – ks. Michalski działał z młodzieżą, zorganizował w 1935 roku I Kostrzyńską Pielgrzymkę do Częstochowy z udziałem 135 parafian, ale także stał się asystentem kościelnego XX Okręgu Podpoznańskiego KSMM (Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej). Ks. Kazimierz Michalski doprowadził w 1938 roku do wybudowania domu parafialnego, który rok później stał się świadkiem tragicznych wydarzeń związanych z datą 20 października 1939 roku.

Wielkim dziełem ks. Kazimierza Witolda Michalskiego była przeprowadzona w połowie lat 30. XX wieku renowacja kostrzyńskiego kościoła parafialnego. Wydarzenie to spotkało się z odzewem mieszkańców – którzy jak zauważył Kurier Poznański – udowodnili ofiarność oraz pokazali „swe przywiązanie do gorliwego rządcy parafji, przystępującego do odnowienia drogim wszystkim Kostrzyniakom parafialnego domu Bożego”.  Zaangażowanie mieszkańców naszego miasta może pokazywać, że kościół parafialny pełnił rolę nie tylko miejsca kultu, ale także był bardzo ważnym punktem odniesienia dla tożsamości Kostrzyna, ale także stanowił pamiątkę po dawnych czasach, którą to trzeba odnawiać i remontować, aby służyła następnym pokoleniom oraz cieszyła ich oczy.

Renowacja kostrzyńskiego kościoła parafialnego pw. św. Apostołów Piotra i Pawła polegała na:
– gruntownej przebudowie prezbiterium – mensa ołtarzowa z tabernakulum została przesunięta i odtąd stała się częścią składową ściany wschodniej (wcześniej możliwe było obchodzenie jej dookoła)
– odnowieniu ambony – na bokach wstawiono płaskorzeźby przedstawiające symbole autorów Ewangelii: św. Łukasza – wół, św. Mateusza – anioł, św. Marka – lew i św. Jana – orzeł
– wykuciu nowego wejścia z zakrystii do prezbiterium – dotychczasowe zostało zabudowane
– wymianie balastów i ławek
– odnowieniu wnętrza kościoła – powstały liczne polichromie, których autorem był poznański artysta Stanisław Wróblewski – dekoracje te ożywiły kościół, zmieniły kolorystykę wnętrza kościoła, zdominowaną dotąd przez biel
– odnowieniu ołtarzy bocznych.

Odnowie z lat 30. wspomnianego stulecia uległa także okolica samej kostrzyńskiej świątyni – wniesiono nowy parkan, którego autorem był mistrz ślusarski Kazimierz Wilczyński oraz wybudowano grotę Matki Boskiej z Lourdes, której uroczyste poświęcenie miało miejsce 14 października 1934 roku.

Okres proboszczowania ks. Kazimierza Michalskiego w Kostrzynie został przerwany przez wybuch II wojny światowej, jednakże duchowny pełnił obowiązki duszpasterskie do 1941 roku, czyli do momentu zamknięcia kościoła i przemienieniu go na magazyn zboża. Proboszcz został zwolniony z aresztu po wstawieniu się za niego przez burmistrza Kostrzyna Brunona Smolnego. Duszpasterz znalazł zatrudnienie w miejscowym tartaku, sprawował swoje funkcje w ukryciu, a do pełni urzędowania na stanowisku proboszcza powrócił dopiero po wyzwoleniu miasta, które nastąpiło 22 stycznia 1945 roku. Pierwsza msza święta w uporządkowanym kościele parafialnym nastąpiła prawie dwa miesiące później – 18 marca 1945 roku – z uwagi na proces opróżniania świątyni ze zgromadzonego tam zboża.

Ksiądz Kazimierz Michalski uporządkował zarówno świątynię, jak i jej okolice oraz włączył się w powojenną odbudowę społeczności kostrzyńskiej. Stał się członkiem władz miejskich oraz przewodniczył uroczystościom pogrzebowym pomordowanych w Kostrzynie 20 X 1939 roku. W połowie 1946 roku przestał być proboszczem kostrzyńskim, ponieważ został skierowany jako nowy proboszcz do parafii pw. Bożego Ciała w Poznaniu. W 1954 roku otrzymał funkcję dziekana dekanatu Poznań – Śródmieście (był pierwszym duchownym na tym stanowisku) oraz uzyskał godność kanonika honorowego Kapituły Poznańskiej. Zmarł po ciężkiej chorobie 18 stycznia 1955 roku i został pochowany w grobie rodzinnym na poznańskim cmentarzu Bożego Ciała przy ulicy Bluszczowej. Kazimierz Matysek w „Dziejach Kostrzyna” zauważył, iż o pogrzebie zasłużonego księdza „informowała w „Głosie Wielkopolskim” Rada Parafialna oraz duchowieństwo parafialne i dekanalne”, a „liczny udział wiernych w pogrzebie był wyrazem hołdu dla Jego (dla ks. Michalskiego – aut.) dokonań”.

Warto nadmienić, iż wygląd kościoła parafialnego w Kostrzynie uległ kolejnym zmianom w ciągu biegu całego XX wieku. W 1966 roku, gdy proboszczem parafii był ks. Gracjan Matysiak (proboszcz kostrzyński w latach 1950 – 1980), badacze Teodor Szukała i Henryk Kot przeprowadzali prace konserwacyjne. Odkryto wtedy na sklepieniach i ścianach prezbiterium renesansową polichromię figuralną, która jest datowana na przełom XVI i XVII wieku oraz przedstawia sceny z Adoracji Krzyża Świętego, apoteozy władzy kościelnej, tajemnice Różańca Świętego i patriarchów Kościoła. Odsłonięto także na łuku tęczowym podobizny postaci św. Piotra i Pawła. Niektóre polichromie zostały usunięte. W wyniku tych działań kościół kostrzyński zyskał kolejne oblicze.

B.K.